Trận Ấp Bắc

Trong chiến lược “chiến tranh đặc biệt”, đế quốc Mỹ sử dụng chiến thuật “trực thăng vận”, “thiết xa vận” mở nhiều cuộc hành quân tiêu diệt các lực lượng vũ trang cách mạng, hỗ trợ nỗ lực gom dân, lập “ấp chiến lược”.

Trận Ấp Bắc là một trận quy mô lớn diễn ra vào giai đoạn đầu của cuộc chiến tranh giữa Việt Nam và Hoa Kỳ với kết quả là chiến thắng lớn đầu tiên của quân vũ trang Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam (phía Hoa Kỳ và Việt Nam Cộng hòa gọi là Quân Giải Phóng) đối với quân chính quy của Quân lực Việt Nam Cộng hòa được cố vấn Mỹ chỉ huy. Trận này diễn ra vào ngày 2 tháng 1 năm 1963, gần Ấp Bắc thuộc tỉnh Mỹ Tho lúc bấy giờ (ngày nay là tỉnh Tiền Giang), cách Sài Gòn 65 km về phía tây nam.

Vào ngày 28 tháng 12 năm 1962, tình báo Hoa Kỳ đã phát hiện ra sự hiện diện của một máy phát vô tuyến cùng với một lực lượng khá lớn du kích Quân Giải Phóng, được báo cáo là khoảng 120 (nhưng con số khi trận Ấp Bắc diễn ra lên đến 350), tại thôn Ấp Tân Thới ở tỉnh Đinh Tường, nơi đặt bản doanh của Sư đoàn 7 Bộ binh Việt Nam Cộng hòa (Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa). Để tiêu diệt lực lượng Quân Giải Phóng, Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa và các cố vấn Hoa Kỳ của họ đã lên kế hoạch tấn công Ấp Tân Thời từ ba hướng bằng cách sử dụng hai tiểu đoàn Địa phương quân và một phần Trung đoàn 11 Bộ binh, Sư đoàn 7 Bộ binh Việt Nam Cộng Hòa. Các đơn vị bộ binh sẽ được hỗ trợ bởi pháo binh, thiết giáp M113 và trực thăng.

Vào buổi sáng ngày 2 tháng 1 năm 1963, không biết rằng kế hoạch tác chiến của mình đã bị bại lộ, binh lính Địa phương quân đã dẫn đầu cuộc tấn công bằng cách hành quân về Ấp Tân Thời từ phía nam. Tuy nhiên, khi đến được làng Ấp Bắc, phía đông nam của Âp Tân Thời, ngay lập tức gặp trở ngại bởi Tiểu đoàn 261 Quân Giải Phóng.

Quân Giải phóng áp dụng nguyên tắc không bắn máy bay trinh sát và chờ xem điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. Lần lượt ba chiếc trực thăng chiến đấu xuất hiện, bắt đầu bắn súng máy và rốc két. Chờ trực thăng tới gần, Quân Giải phóng khai hỏa hàng loạt súng tự động và súng trường từ kênh tưới. Bằng cách đánh phục kích này, đến trưa họ loại khỏi vòng chiến đấu 5 chiếc trực thăng.

Các toán quân của Sư đoàn 7 Việt Nam Cộng hòa tiến vào ấp từ phía bắc đã không quay lại để cứu đại đội dự phòng và các tổ lái trực thăng. Đến 12 giờ 15, cuối cùng tiểu đoàn Sài Gòn đến Tân Thới. Rồi trước 13 giờ những chiếc xe thiết giáp M113 tiến lại dần dần trên đồng ruộng. Quân Giải phóng không có vũ khí chống tăng nên không thể chiến đấu chống xe bọc thép M-113 có hiệu quả. Để truyền cho các toán quân can đảm đứng lên chống xe bọc thép với vũ khí nhẹ và lựu đạn, các chỉ huy của Quân Giải phóng đã lên một bản danh sách những điểm yếu của xe bọc thép: người bắn súng máy trên đỉnh đứng sau giá súng để lộ từ thắt lưng trở lên, hoặc có thể bắn trúng lái xe qua khe ngắm, những chiến sĩ dũng cảm thì có thể tiếp cận rồi ném lựu đạn lên nóc xe. Các chỉ huy cũng đã truyền thụ cho chiến sĩ tập trung bắn vào M113 như đã bắn máy bay. Mỗi tiểu đội hoặc trung đội phải chọn chiếc xe gần nhất rồi bắn tập trung vào đấy, không để hỏa lực bị phân tán.

Sau một ngày chiến đấu, với 5 đợt tấn công bằng những phương pháp tác chiến "tân kì" nhất như thiết xa vận, trực thăng vận, bủa lưới phóng lao... từ nhiều hướng, kể cả đổ bộ đường không bằng nhảy dù, song quân đội Việt Nam Cộng Hòa đều bị đẩy lùi. Kết quả trong trận này quân Việt Nam Cộng Hòa có 83 người thiệt mạng trên tổng số gần 200 lính thương vong, 3 cố vấn Mỹ bị giết và 16 cố vấn, phi công Mỹ bị thương. Phía Quân Giải phóng có 18 người chết.

Lúc 22 giờ cùng ngày, quân Giải phóng theo hàng dọc rút về hướng căn cứ Đồng Tháp Mười. Dân quân địa phương và nông dân Ấp Bắc, Tân Thới đã hỗ trợ họ trong suốt cuộc chiến cũng đi theo một con đường khác về chỗ trú ẩn trong những rừng dừa lân cận. Đi đầu là các toán quân chủ lực của Tiểu đoàn 261 đã chống cự ở Ấp Bắc. Quân địa phương của Tiểu đoàn 514 đi đoạn hậu với một trung đội bảo vệ phía sau. Hàng quân tiếp tục đi đến một chỗ lội qua sông, tiến lên không bị phát hiện và về đến trại đóng quân ở xã Hưng Thạnh (huyện Châu Thành) lúc 7 giờ sáng.

Nhà báo Neil Sheehan viết:

Cố vấn Mỹ John Paul Vann thì nhận xét sau trận đánh:

Thất bại của Mĩ và quân lực Việt Nam Cộng hòa trong trận này không chỉ là một thất bại thuần tuý về chiến thuật mà còn mang ý nghĩa chiến lược, đã làm rung chuyển giới báo chí Mĩ, làm cho nhân dân Mĩ quan tâm hơn đến cuộc chiến tranh Việt Nam. Chiến thắng của Quân Giải Phóng tại Ấp Bắc đã đánh dấu sự thất bại của chiến lược Chiến tranh đặc biệt của Mỹ tại miền Nam Việt Nam.