VẠN XUÂN

NHÀ TIỀN LÝ Trong suốt mấy thế kỷ, hầu như không có thế kỷ nào là không có khởi nghĩa của nhân dân, không một lúc nào bọn đô hộ phương Bắc được ăn ngon, ngủ yên. Phong trào đấu tranh của nhân dân đang chuyển dần vai trò lãnh đạo từ các quý tộc bộ lạc cũ sang các hào trưởng. Vào giữa thế kỷ VI, phong trào khởi nghĩa nhân dân đã tiến lên cao trào làm nổ ra cuộc khởi nghĩa Lý Bí dẫn tới việc thành lập Nhà nước Vạn Xuân. Đây là mốt cột mốc lớn, một đột phá hết sức quan trọng trong lịch sử hơn nghìn năm chống Bắc thuộc của nhân dân ta.

Lý Bí vốn là hào trưởng ở Thái Bình, từng làm quan cho nhà Lương nhưng bất bình với chính quyền đô hộ nên bỏ về quê, cùng Tinh Thiều – một nho sĩ tài giỏi – mưu tính khởi nghĩa. Tháng Giêng năm 542, Lý Bí liên kết các hào kiệt như Triệu Túc, Phạm Tu, phát động khởi nghĩa chống nhà Lương. Chỉ trong ba tháng, nghĩa quân giành thắng lợi, quét sạch quân đô hộ và chiếm được Long Biên. Năm 543, quân Lương và cả Champa phản công đều bị đánh bại.

Đầu năm 544, Lý Bí tuyên bố dựng nước Vạn Xuân, xưng Nam Đế, đặt niên hiệu Thiên Đức, xây dựng triều đình tập quyền đầu tiên của người Việt. Tuy nhiên, đến năm 545, nhà Lương cử Trần Bá Tiên sang xâm lược, Lý Bí thất bại và rút về vùng rừng núi, sau đó giao quyền cho Triệu Quang Phục. Triệu Quang Phục lập căn cứ Dạ Trạch, đánh du kích, được gọi là Dạ Trạch Vương, rồi lên ngôi Triệu Việt Vương sau khi Lý Bí mất.

Tận dụng lúc Trung Quốc rối loạn, Triệu Quang Phục giành lại độc lập, nhưng sau đó bị Lý Phật Tử tranh quyền. Năm 571, Lý Phật Tử chiếm toàn bộ đất nước, xưng là Hậu Lý Nam Đế. Đến năm 602, nhà Tùy đem quân sang, bắt Lý Phật Tử, chấm dứt nước Vạn Xuân, mở đầu thời kỳ Bắc thuộc lần ba (603–906) dưới ách đô hộ của Tùy và Đường.