ĐÀNG TRONG - ĐÀNG NGOÀI
Bản đồ lãnh thổ Việt Nam - ĐÀNG TRONG - ĐÀNG NGOÀI - 1653
Sau khi Nguyễn Phúc Tần lên ngôi (năm 1648), Đàng Trong đang mạnh mẽ về quân sự và kinh tế. Lúc này, quan hệ Việt – Chăm lại trở nên căng thẳng, người Chăm thường xuyên quấy phá vùng biên giới Phú Yên, bắt người, cướp của, gây mất ổn định vùng biên giới.
Chi Tiết Diễn Biến Cương Giới & Hành Chính
Sau khi Nguyễn Phúc Tần lên ngôi (năm 1648), Đàng Trong đang mạnh mẽ về quân sự và kinh tế. Lúc này, quan hệ Việt – Chăm lại trở nên căng thẳng, người Chăm thường xuyên quấy phá vùng biên giới Phú Yên, bắt người, cướp của, gây mất ổn định vùng biên giới.
Năm Quý Tị (1653), chúa Nguyễn Phúc Tần sai tướng Hùng Lộc (có tài liệu chép là Hùng Hậu) đem quân đánh Champa. Quân Việt tiến xuống nhanh, đánh chiếm vùng Kauthara (tức Khánh Hòa ngày nay), nơi có thánh địa Po Nagar (Thiên Y A Na) của người Chăm. Vua Champa Po Nraop (Po Nraop – tức Po Naup, trị vì khoảng 1651–1653) bại trận, xin hàng chúa Nguyễn, dâng đất để giữ hòa hiếu.
Sau, chúa Nguyễn Phúc Tần ấn định ranh giới mới giữa Đại Việt và Champa gồm Sông Phan Rang (nay thuộc Ninh Thuận) được lấy làm ranh giới phân chia, phía Bắc sông Phan Rang (tức vùng Khánh Hòa, bao gồm Nha Trang – Cam Ranh) thuộc về Đàng Trong (Đại Việt), phía Nam sông Phan Rang (vùng Panduranga, tức Ninh Thuận – Bình Thuận ngày nay) vẫn thuộc về Champa, với vua Chăm tiếp tục cai trị, nhưng phải thần phục và triều cống chúa Nguyễn.