Bát Nàn Công Chúa

Bát Nàn (17 – 43), có nơi gọi là Bát Nạn hay Bát Não, Chầu Tám Bát Nàn, là một nữ tướng thời Hai Bà Trưng trong lịch sử Việt Nam. Bà được xem là một trong những tướng lĩnh có đóng góp lớn cho cuộc khởi nghĩa.

Theo thần phả, Vũ Thị Thục sinh giờ Dần, ngày Rằm tháng 8 năm Đinh Sửu (năm 17). Bà xuất thân trong một gia đình nhà Nho, cha là Vũ Công Chất là Hào trưởng ở Phượng Lâu, làm nghề thầy thuốc, thầy giáo, mẹ là Hoàng Thị Mầu.

Sinh thời, Vũ Thị Thục là người phụ nữ tài sắc vẹn toàn, đẹp người, đẹp nết, giàu lòng nhân ái, yêu nước, thương dân. Năm 16 tuổi, Thục Nương đều được ai nấy tôn sùng là "Nữ tiên hạ thế". Bà còn dạy dân phát triển nghề nông, sáng tác những bài hát dân ca và truyền dạy hát đối, hát xoan, hát đúm vẫn còn truyền lại đến nay ở vùng Phú Thọ, Vĩnh Phúc, lại chỉ bảo dân thời ấy quần tụ lại để xây dựng, phát triển xã – thôn Việt trong vùng Phong Châu từ những năm đầu thế kỷ I SCN.

Năm 18 tuổi, bà đính hôn với Phạm Danh Hương, quận trưởng Nam Chân. Bấy giờ, có tên hào mục họ Trần giàu sang quyền thế nhất vùng đã nhiều lần mang lễ vật lớn xin cưới Thục Nương đều bị từ chối, khi biết ông bà Vũ Công Chất cùng Thục Nương đã nhận lễ với Phạm Danh Hương, hắn vô cùng tức giận liền súc siểm, bày mưu xui Tô Định vừa nhận chức Thái Thú để chiếm đoạt nàng. Tô Định được mưu, bèn giả làm khách buôn đến tận nơi chiêm ngưỡng dung nhan Thục Nương, thấy như Tiên nữ giáng trần, khi trở về quân doanh liền sai đem quân bắt ông Chất và Phạm Danh Hương, ép phải gả nàng cho hắn, nhưng bị từ chối thẳng thắn. Tô Định tức giận, bèn trả thù bằng cách giết cha và chồng chưa cưới của bà và cho quân lùng bắt bà. Không để rơi vào tay Tô Ðịnh, bà cầm song đao phá vòng vây, vượt sông Hồng về Tiên La nương thân. Bà ở ẩn trong chùa Nam Liên ở trên núi, nên sách cũ cũng có chép bà là sư nữ Nam Liên. Bát Nàn đã lựa chọn con đường đứng lên dấy binh trước ách thống trị tàn bạo của Tô Định. Về sau, bà dựng cờ khởi nghĩa mang 4 chữ vàng "Bát Nạn tướng quân" (Tướng quân phá nạn).

Mùa xuân năm Canh Tý (40), Hai Bà Trưng dựng cờ khởi nghĩa. Vì đã nghe uy danh của Bát Nàn nên lúc Hai Bà Trưng phát động cuộc chiến tranh bảo vệ đất nước thì ngay lập tức Hai Bà Trưng cho sứ giả sang mời Bát Nàn hội quân cùng đánh Tô Định. Bát Nàn cùng đội binh sĩ hưởng ứng, cùng các nữ tướng của Hai Bà Trưng đánh bại quan quân Đông Hán. Tô Định chạy trốn về Nam Hải (Quảng Đông, Trung Quốc).

Sau khi đánh đuổi được quân đô hộ, Trưng Trắc được suy tôn làm vua (Trưng Vương). Bà được Trưng Vương phong làm Bát Nàn tướng quân, Trinh Thục Công chúa. Về sau, bà tham gia chống quân xâm lược nhà Hán của Mã Viện.

Năm 42, vua Hán sai tên tướng Mã Viện đem quân sang tái chiếm nước ta. Quân ta đã chiến đấu rất anh dũng nhưng cuối cùng vẫn thất bại. Sau khi Hai Bà Trưng hi sinh, bà lui về hương Đa Cương tiếp tục chống giặc. Quân Hán đã tập trung toàn bộ lực lượng để đàn áp. Sau 39 ngày đêm giao tranh ác liệt, bà cho mở đường máu chạy về gò Kim Quy (thôn Tiên La, xã Đoan Hùng, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình ngày nay). Biết đã thất thế, bà chạy đến gốc một cây tùng lớn rồi tuốt gươm tuẫn tiết.