ĐẠI VIỆT - NHÀ LÝ

Lý Thái Tổ đổi tên nước là Đại Việt năm 1054

Về phía Nam, năm 1069 vua Lý Thánh Tông nam tiến đánh nước Chiêm Thành và bắt được vua Chiêm lúc bấy giờ là Chế Củ (Jaya Rudravarman), đem về kinh đô Thăng Long. Vua Chiêm đã phải cắt các vùng đất phía bắc của Chiêm Thành gồm ba châu là: Bố Chính, Ma Linh, Địa Lý cho nước Đại Việt.

Về phía Bắc, vùng đất tỉnh Cao Bằng bắt đầu thuộc lãnh thổ Việt Nam vào năm 1039, khi Lý Thái Tông đánh thủ lĩnh nổi dậy ở châu Thảng Do và châu Quảng Nguyên là Nùng Tồn Phúc. Năm 1048 Nùng Trí Cao lại nổi dậy đánh chiếm động Vật Ác (vùng phía nam An Đức trấn của Tĩnh Tây Trung Quốc ngày nay), chiếm châu An Đức (nay là khoảng địa bàn trấn An Đức của thành phố cấp huyện Tĩnh Tây) và vùng biên giới các tỉnh Quảng Tây, Quảng Đông Trung Quốc. Nhà Tống tiêu diệt quốc gia của Chí Cao năm 1055. Các thủ lĩnh địa phương không thực sự thần phục nhà Lý, đem một số động thuộc châu Quảng Nguyên sang thần phục nhà Tống: - Nùng Tông Đán (Tông Đản) năm 1049 đem động Vật Ác (sau thuộc Tống bị nhà Tổng đổi thành Thuận An châu) - Nùng Trí Hội năm 1062 đem động Vật Dương sang Tống (nhà Tống đổi tên thành Quy Hóa châu) Quyết tâm không để mất một tấc đất của tổ tiên, năm 1084, vua Lý Nhân Tông cử Lê Văn Thịnh lên biên giới đấu tranh đòi lại 2 động này. Sau triều đình lấy lại được Quảng Nguyên nhưng Vật Dương và Vật Ác mất hẳn.